بازار املاک / حال بازار مسکن چطور است؟

حال بازار مسکن چطور است؟

حال بازار مسکن چطور است؟

موتور اصلی تورم مسکن که خریداران سرمایه‌ای بودند، اکنون تقریباً خاموش شده و این موضوع به رکود سنگین در معاملات مسکن منجر شده است.

حال بازار مسکن چطور است؟

طی چهار دهه گذشته، بازار مسکن در ایران شاهد تغییرات چشمگیر و بی‌سابقه‌ای بوده که تأثیرات عمیقی بر اقتصاد و جامعه ایرانی گذاشته است. 
در کنار بی‌ثباتی اقتصاد کلان، محدودیت‌های شدید اعمال شده از سوی شهرداری‌ها و دولت برای توسعه شهر‌ها و همچنین فقدان ابزار‌هایی همچون مالیات بر ملاکی، سفته‌بازی و سرمایه‌گذاری در بازار زمین و مسکن، عواملی‌اند که به افزایش شدید قیمت‌های مسکن در ایران منجر شده است. 
یکی از موضوعات مهم در حوزه زمین، هزینه‌های زمین در قیمت تمام شده مسکن است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در حال حاضر، در مناطق شهری کشور حدود ۴۷ درصد و در استان تهران ۶۳ درصد از قیمت نهایی مسکن به هزینه زمین اختصاص می‌یابد. 
داده‌های تاریخی نشان می‌دهد در سال ۱۳۸۴ سهم زمین از کل هزینه تمام شده ساخت مسکن برای مناطق شهری کشور حدود ۴۳ درصد و این میزان برای استان تهران ۵۴.۴ درصد بوده است. 
در اواخر دهه ۹۰، بازار مسکن ایران با چالش‌های جدی روبه‌رو شد. ریسک‌های غیراقتصادی ناشی از برجام و افزایش نقدینگی، دو عاملی بودند که به رشد نرخ دلار و افزایش قیمت مسکن دامن زدند. 
این افزایش قیمت‌ها به رکورد‌های بی‌سابقه‌ای در تورم مسکن در سال‌های ۹۷ تا ۱۴۰۰ منجر شد. اما از تابستان ۱۴۰۲، اوضاع کمی تغییر کرد. با کاهش ریسک‌های مرتبط با برجام و افت انتظارات تورمی، بازار مسکن شاهد کاهش قیمت‌ها بود.
 این روند در پاییز ادامه یافت، اما در نیمه دوم سال ۱۴۰۲، تنش‌های منطقه‌ای به‌عنوان یک عامل جدید بر بازار تأثیر گذاشت. در سال ۱۴۰۲، خرید‌های سرمایه‌ای در بازار مسکن تهران ادامه یافت و این موضوع باعث افزایش قیمت دلاری مسکن شد. 
در ماه‌هایی که دلار ثبات داشت و انتظارات مثبتی از توافق خارجی وجود داشت، نقدینگی به سمت بازار ملک سرازیر شد، به‌طوری‌که میانگین قیمت دلاری یک مترمربع واحد مسکونی در تهران به ۱۳۵۶ دلار رسید. 
اما در فروردین ۱۴۰۳، با جدا شدن قیمت مسکن از دلار، این رقم به ۱۲۳۰ دلار کاهش یافت. در ماه‌های اخیر، بازار مسکن با تقاضای پایین از سوی خریداران مصرفی و سرمایه‌ای مواجه شده است. 
در این شرایط، انتظاری برای افزایش قیمت وجود ندارد و وضعیت تورم ساخت نیز بر بازار واحد‌های نوساز تأثیر گذاشته است. به‌علاوه، موتور اصلی تورم مسکن که خریداران سرمایه‌ای بودند، اکنون تقریباً خاموش شده و این موضوع به رکود سنگین در معاملات مسکن منجر شده است.

زمین سهامدار نیمی از قیمت مسکن در کشور
بازار مسکن ایران تحت تأثیر عوامل متعددی است که یکی از مهم‌ترین آنها، سهم زمین در قیمت تمام‌شده ساختمان‌هاست. 
بر اساس داده‌های بانک مرکزی ایران، سهم زمین در قیمت تمام‌شده ساختمان‌های آغاز شده توسط بخش خصوصی در کل مناطق شهری کشور، روندی قابل توجه را طی کرده است. 
در این داده‌ها بانک مرکزی ایران جزئیات زیادی از روند ساخت‌وساز، تعداد و کمیت ساخت‌وساز و هزینه‌های ساخت‌وساز برای سال‌های ۱۳۸۵ تا سال ۱۴۰۲ ارائه داده است. طبق این داده‌ها، از سال ۱۳۸۵ سهم زمین در قیمت تمام‌شده مسکن به‌طور پیوسته افزایش یافته است.
 در سال ۱۳۸۵، این سهم در کل کشور ۴۳.۴ درصد بود که در سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۳ به ۵۱ تا ۵۳ درصد رسید. این افزایش نشان‌دهنده فشار‌های بازار و تقاضای بالای زمین در آن زمان بود. 
در سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۸، سهم زمین به ۴۸ تا ۴۹ درصد کاهش یافت، اما در سال ۱۳۹۹ دوباره به ۵۲ درصد رسید. در سال ۱۴۰۰، این سهم به ۴۷.۴ درصد کاهش یافت که نشان‌دهنده آرامش نسبی در بازار دلار و جبران جاماندگی رشد قیمت مصالح ساختمانی بود.
 با این حال، در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲، سهم زمین در مناطق شهری کشور به ترتیب به ۴۵ و ۴۷ درصد رسید که نشان‌دهنده افزایش مجدد قیمت زمین و تأثیر آن بر هزینه‌های ساخت‌وساز بود.

سهم ۶۳ درصدی زمین از قیمت تمام شده مسکن تهران
اما در استان تهران این ماجرا به طور عجیبی متفاوت است؛ در استان تهران، سهم زمین در قیمت تمام‌شده مسکن از ۵۴.۴ درصد در سال ۱۳۸۵ به ۶۳ تا ۶۴ درصد در سال‌های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ افزایش یافت.
 این سهم در سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ به ۵۶ تا ۵۹ درصد کاهش یافت و در سال ۱۳۹۹ به ۶۵.۸ درصد رسید. گفتنی است بیشترین سهم قیمت زمین از قیمت تمام شده مسکن در استان تهران، در سال ۱۳۹۹ رخ داده است.
 در سال ۱۴۰۰، این سهم به ۶۴.۷ درصد رسید، اما در سال ۱۴۰۱ به ۵۸.۸ درصد کاهش یافت. جالب توجه است که در سال ۱۴۰۲ هم این شاخص پس از یک وقفه کوتاه شاهد افزایش هشت درصدی بود و سهم قیمت زمین از قیمت مسکن مجددا به ۶۳ درصد افزایش یافت. 
کارشناسان حوزه مسکن معتقدند که کاهش سهم زمین در هزینه تمام‌شده مسکن در سال ۱۴۰۰ به دلیل آرامش نسبی در بازار دلار و جبران جاماندگی رشد قیمت مصالح ساختمانی بوده است. البته که بررسی‌ها نشان می‌دهد این عوامل در سال ۱۴۰۲ به‌طور معکوس عمل کردند و باعث افزایش قیمت زمین و سهم آن از قیمت کل مسکن شدند.

جهش ۱۱۰ برابری قیمت زمین در تهران در ۱۷ سال اخیر
اضافه پرش قیمت زمین در تهران فقط بالاتر از بازار دارایی‌ها و شاخص‌های مشهور نبوده، بلکه رشد قیمت زمین نسبت به رشد هزینه‌های ساخت‌وساز نیز بسیار قابل تامل است؛ 
چراکه براساس داده‌های بانک مرکزی ایران درحالی قیمت تمام شده زمین در هر یک مترمربع در ساختمان‌های مسکونی شهر تهران با رشد ۱۱۰ برابری از متری ۸۸۰ هزار تومان در سال ۱۳۸۵ به متری به طور میانگین ۵۲ میلیون تومان در سال ۱۴۰۱ و بیش از ۹۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۲ رسیده، این عدد در کل منطق شهری ایران نیز از ۱۶۸ هزار تومان در سال ۸۵ به ۱۶ میلیون‌ونیم در سال ۱۴۰۱ و ۲۴ میلیون‌وهفتصد هزار تومان در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته است؛
 یعنی در هجده سال تقریبا ۱۴۷ برابر شده است. از طرف دیگر آمار‌های بانک مرکزی به ما می‌گوید، رشد قیمت زمین ۳.۵ برابر بیشتر از رشد هزینه‌های ساخت‌وساز در ۳۰ سال اخیر بوده است. 
قیمت ساخت نیز در این سال‌ها ۷۰ برابر شده است. داده‌های غیررسمی و اظهارات سازندگان و انبوه‌سازان نشان می‌دهد سال گذشته سال عجیب‌و‌غریبی برای جهش قیمت مسکن و زمین بوده است. 
این موضوع باعث می‌شود اضافه پرش قیمت زمین بسیار بیشتر از رشد هزینه ساخت‌وساز و سایر شاخص‌ها باشد. اما نگاهی به نرخ رشد سالانه هزینه ساخت‌وساز در تهران و رشد قیمت زمین نیز نشان می‌دهد در اغلب سال‌ها پرش قیمت زمین بسیار بیشتر و شدیدتر از رشد‌های هزینه ساخت بوده است. 
به عبارتی، درحالی‌که هزینه ساخت مسکن در تهران نزدیک به نرخ تورم کشور بوده، اما رشد قیمت زمین دارای اضافه پرش قابل‌توجهی بوده است.

  • ۵۲ درصدخانه از بی دوام است

    ۵۲ درصدخانه از بی دوام است

    مدیر بنیاد مسکن گرگان از مجموع ۳۲ هزار واحد مسکونی روستایی در گرگان، ۱۷ هزار واحد معادل ۵۲ درصد بی دوام هستند. در گرگان ۹۳ روستا داریم و براساس سرشماری سال ۱۳۹۵ تعداد واحدهای مسکونی روستایی ۳۲ هزار و ۵۰۷ واحد بوده که از این تعداد ۱۵ هزار و ۵۰۳ واحد بادوام و ۱۷ هزار و ۷۵ واحد بی دوام است؛ یعنی ۵۲ درصد واحدهای روستایی گرگان بی دوام هستند.

  •  دو عاملی  جدید بازار مسکن

    دو عاملی جدید بازار مسکن

    براساس آمار رسمی متوسط قدرت خرید واقعی خانوارهای کشور برای حدود ۱۵ سال گذشته به‌طور کلی روندی کاهشی را تجربه کرده است، در سال ۱۴۰۱ حتی در صورت دستیابی به رشدهای اقتصادی مناسب، افزایش چشمگیر قدرت خرید متقاضیان مصرفی برای ورود به بازار مسکن دور از انتظار است.دو عامل اساسی نقش پررنگی در شکل‌دهی به تحولات بازار مسکن در سال ۱۴۰۱ ایفا خواهند کرد؛ ضعف تقاضای مصرفی و تحولات کلان اقتصاد.

  • قیمت آپارتمان سه‌شنبه6اردیبهشت

    قیمت آپارتمان سه‌شنبه6اردیبهشت

    قیمت روز آپارتمان در تهران سه‌شنبه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ قیمت آپارتمان در مناطق ۲۲ گانه تهران را می‌توانید در این گزارش مشاهده کنید. براساس مشاهدات میدانی در مناطق مختلف تهران با توجه به امکانات اطراف منزل و موقعیت آن قیمت‌های مختلفی را می‌بینیم. در این گزارش از مناطق ۲۲ گانه تهران یک مورد قیمت مسکن را با عمر بنای بین یک تا ۳۰ سال و متراژ بین ۴۰ تا ۲۰۰ متر گردآوری کردیم.توجه کنید که قیمت‌ها بر حسب مترمربع به تومان بوده و تقریبی است.

  • با ۵۰۰ میلیون تومان صاحب خانه شوید

    با ۵۰۰ میلیون تومان صاحب خانه شوید

    در چند سال اخیر، خرید خانه تبدیل به رویای دست نیافتنی بسیاری از ایرانیان شده است، چرا که عمده خانواده‌ها قادر به تامین هزینه‌های میلیاردی برای تهیه سرپناه نیستند.در سال‌های گذشته همواره مسکن مهر جزو آپارتمان‌های ارزان قیمت به ویژه در اطراف شهرهای بزرگ محسوب می‌شد اما اکنون واحدهای مسکونی مهر نیز دچار جهش قیمت شده و برای خرید آنها در شهر جدید پردیس حداقل باید بین ۷۶۰ میلیون تا ۱۲۰۰ میلیارد تومان داشت.

  • خیز قیمت اوراق مسکن

    خیز قیمت اوراق مسکن

    روند صعودی هزینه وام مسکن ادامه‌دار شد؛ خیز قیمت اوراق مسکن برای فتح قله ۱۰۰ میلیون تومانی در حالی که قیمت اوراق تسهیلات مسکن در هفته نخست پس از تعطیلات نوروز تا ۷۸ هزار تومان کاهش یافته بود، دوباره روند صعودی خود را پیش گرفت به حدود ۱۰۱ هزار تومان رسید.و روز یکشنبه ۴ اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ به‌طور میانگین به حدود ۱۰۱ هزار تومان رسید.این قیمت در مقایسه با قیمت هفته نخست پس از تعطیلات نوروزی افزایشی ۳۰ درصدی را نشان می‌دهد.

  • آغاز پذیرش درخواست‌های وام خرید

    آغاز پذیرش درخواست‌های وام خرید

    ودیعه مسکن اعضای هیات علمی پذیرش درخواست‌های اعضای هیأت علمی متقاضی وام خرید یا ودیعه مسکن، در سال ۱۴۰۱ توسط ستاد امور رفاهی وزارت علوم آغاز شد. همایون حسینیان مشاور ستاد امور رفاهی وزارت علوم تحقیقات و فناوری در گفتگو با خبرنگار مهر از آغاز پذیرش درخواست‌های اعضای هیأت علمی متقاضی وام خرید یا ودیعه مسکن، در سال ۱۴۰۱ خبر داد. تأمین اعتبار بانک‌ها معمولاً از اردیبهشت ماه شروع می‌شود و زمان پرداخت وام‌ها نیز از اردیبهشت ماه به بعد خواهد بود.

  •  قیمت آپارتمان دوشنبه ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱

    قیمت آپارتمان دوشنبه ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱

    قیمت روز آپارتمان در تهران دوشنبه ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ قیمت آپارتمان در مناطق ۲۲ گانه تهران را می‌توانید در این گزارش مشاهده کنید. به گزارش گروه اقتصادی ایسکانیوز، براساس مشاهدات میدانی در مناطق مختلف تهران با توجه به امکانات اطراف منزل و موقعیت آن قیمت‌های مختلفی را می‌بینیم. در این گزارش از مناطق ۲۲ گانه تهران یک مورد قیمت مسکن را با عمر بنای بین یک تا ۳۰ سال و متراژ بین ۴۰ تا ۲۰۰ متر گردآوری کردیم.

  • پیش‌بینی آینده مسکن

    پیش‌بینی آینده مسکن

    مدیران رده‌بالا هم حقوقشان صرف اجاره مسکن می‌شود دولت مستقیم ورود نکند قیمت مسکن به دلیل کسری تولید به شدت افزایش پیدا کرده و با درآمدها همخوانی ندارد و حتی دهک‌های بالا را هم درگیر کرده است، یعنی یک مدیر رده‌بالا باید تمام حقوق خود را بدهد تا بتواند سرپناه مناسب شان خود را تامین کند.

  •  مشکل خرید خانه برای پزشکان

    مشکل خرید خانه برای پزشکان

    یک کارشناس مسکن با بیان این ادعا که طبقات بالای جامعه مثل پزشکان و دندانپزشکان هم در خرید مسکن ناتوان شده‌اند گفت: مسکن مثل یک چرخ در حال حرکت است که متقاضیان به آن نمی‌رسند.در حال حاضر قیمت مسکن در بازار به مراتب کمتر از هزینه ساخت است. به طور مثال سال گذشته در منطقه ۲۲ پروژه مسکونی وجود داشت که قیمت آن متری ۲۳ تا ۲۵ میلیون تومان تعیین شده بود ولی هم‌اکنون قیمت تمام شده در همان منطقه حدود ۳۰ میلیون تومان در هر متر مربع درمی‌آید که مشتری قدرت خرید ندارد.

  • پایین ترین خانه ها در تهران

    پایین ترین خانه ها در تهران

    قیمت مسکن در یافت آباد و عبدل آباد به ترتیب به متری ۱۱ و ۱۴ میلیون رسیده است. براساس مشاهدات میدانی در مناطق مختلف تهران با توجه به امکانات اطراف منزل و موقعیت آن قیمت‌های مختلفی را می‌بینیم. در این گزارش از مناطق ۲۲ گانه تهران یک مورد قیمت مسکن را با عمر بنای بین یک تا ۳۰ سال و متراژ بین ۴۰ تا ۲۰۰ متر گردآوری کردیم. توجه کنید که قیمت‌ها بر حسب مترمربع به تومان بوده و تقریبی است، چراکه قیمت مسکن در تهران با توجه به نوع ساختمان، امکانات، خیابان و یا نظر مالک تغییر می‌کند.

  • سود سیمانی ها در بورس کالا

    سود سیمانی ها در بورس کالا

    کدام عوامل روی سودآوری شرکت های سیمانی اثرگذار خواهد بود؟ با توجه به طرح نهضت تولید ملی مسکن که سالانه ساخت یک میلیون مسکن را در دستورکار قرار دارد، چه دورنمایی برای صنعت سیمان دیده میشود.ناظران و تحلیلگران بازارهای کالایی بر این باورند با شروع ساخت واحدهای مسکونی در قالب طرح اقدام ملی مسکن و رونق نسبی در بخش ساخت و ساز، افزایش تقاضا برای سیمان را شاهد خواهیم بود.

  • ساخت ۸۰۰ واحد مسکونی معلولان لرستان

    ساخت ۸۰۰ واحد مسکونی معلولان لرستان

    مشارکت بنیاد مستضعفان در ساخت ۸۰۰ واحد مسکونی معلولان لرستان مدیر عمران و زیرساخت بنیاد مستضعفان در لرستان از مشارکت این بنیاد در ساخت ۸۰۰ واحد مسکونی برای مددجویان بهزیستی با اولویت خانواده‌های دارای دو معلول لرستانی خبر داد.

  •  یک میلیون مسکن  رئیسی  عملی نیست

    یک میلیون مسکن رئیسی عملی نیست

    چرا وعده رئیسی برای ساخت یک میلیون مسکن در سال عملی نیست؟ تهدید مسکن ملی برای بورس تهران امروز در نشست دوره ای مدیران عامل بانک‌ها با حضور وزیر مسکن حمایت از ساخت مسکن در دستور کار بانک ها قرار گرفت. حالا دیگر به نظر می‌رسد ابرپروژه نهضت ملی مسکن وارد فازی جدید و اجرایی شده است.‌ پروژه‌ای که از مناظر مختلف با انتقاداتی جدی مواجه است.

  • خبر بسیار ویژه برای مستاجران

    خبر بسیار ویژه برای مستاجران

    4 برابر بیشتر وام ودیعه مسکن دریافت کنید در سه سال گذشته، با شروع جابه‌جایی مستأجران، بازار اجاره دچار التهاب و افزایش قیمتی افسار گسیخته ناشی از افزایش مداوم و ماهانه قیمت مسکن بود.امسال به خاطر ثبات قیمت مسکن و خروج التهاب از این بازار، قیمت‌های اجاره نیز رشد بی‌ضابطه ندارد. گزارش میدانی از برخی بنگاه‌های املاک، نشان می‌دهد بیشتر مستأجرانی که به بنگاه‌ها مراجعه می‌کنند، برای جابه‌جایی بعد از ماه مبارک رمضان و در اواخر خرداد، خود را آماده می‌کنند.

  • قیمت آپارتمان در تهران سه‌شنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۱

    قیمت آپارتمان در تهران سه‌شنبه ۳۰...

    قیمت آپارتمان در تهران با عمر بنای بین یک تا ۳۰ سال را می‌توانید در این گزارش مشاهده کنید. براساس مشاهدات میدانی در مناطق مختلف تهران با توجه به امکانات اطراف منزل و موقعیت آن قیمت‌های مختلفی را می‌بینیم. در این گزارش سعی کردیم از هر منطقه ۲۲ گانه تهران یک مورد قیمت مسکن را با عمر بنای بین یک تا ۳۰ سال و متراژ بین ۴۰ تا ۲۰۰ متر گردآوری کنیم.

  • قیمت تمام شده ساختمان

    قیمت تمام شده ساختمان

    تأمین «زمین»؛ چالش طرح ملی مسکن در استان های شمالی گرگان- قدس مفیدی، عضو هیئت مدیره نظام مهندسی ساختمان گلستان گفت: چالش طرح ملی مسکن در استان های شمالی کشور، تأمین زمین بوده که کار دشواری است.

  • عملکرد زاکانی در 200 روز شهرداری تهران

    عملکرد زاکانی در 200 روز شهرداری تهران

    زاکانی بیش از 200 روز است که سکان اداره شهر تهران را به دست گرفته است. در این مدت اقداماتی در زمینه ساماندهی معتادین متجاهر، حمایت از تولید مسکن، توسعه حمل ونقل و ... انجام داده است.گروه اجتماعی خبرگزاری فارس، حدود 200 روز از حضور علیرضا زاکانی در شهرداری تهران می گذرد.اقدامات متعددی در حوزه اجتماعی، فرهنگی، حمل ونقل، خدمات شهری و .... در شهر صورت گرفته است.

  •  فصل نقل و انتقال مسکن

    فصل نقل و انتقال مسکن

    مالکان: رشد اجاره بها حداقل ۵۰ درصد؛ مشاوران املاک: فقط ۲۰ درصد در حالیکه اجاره بها از سوی مالکان و موجران بیش از ۵۰ درصد و مطابق با رشد نرخ تورم افزایش نسبت به اسفند پارسال دارد فعالان و املاکی ها رشد اجاره بها را فقط ۲۰ درصد عنوان می کنند. هنوز علیرغم اینکه به فصل نقل و انتقالات بازار مسکن دو ماهی باقی مانده است می بینیم که اجاره بها موضوع مهم این روزهای بازار مسکن شده است.

  • بهای ساخت مسکن روستایی فرا تر از شهری

    بهای ساخت مسکن روستایی فرا تر از شهری

    عدم هماهنگی میان دستگاه‌ها به ضرر روستاییان تمام شد نرخ مصالح ساخت مسکن و نهاده‌های ساختمانی در کشور رو به افزایش است؛ موضوعی که تاثیر مستقیمی بر قیمت تمام‌شده واحدهای مسکونی در شهرها دارد. در این میان گزارشات از پیشی گرفتن روند رشد قیمت تمام‌شده مسکن در روستاها نسبت به شهرها حکایت می‌کند.

  •  بزرگ‌ترین پروژه مسکن‌ساز در اردستان

    بزرگ‌ترین پروژه مسکن‌ساز در اردستان

    انجمن خیران مسکن‌ساز شهرستان اردستان عملیات اجرایی بزرگ‌ترین پروژه مسکن‌ساز شامل ۴۵۰ واحد مسکونی را آغاز کرد. حمیدرضا تأملی، شامگاه (شنبه، ۲۷ فروردین) در نشست خبری پروژه‌های مسکن شهرستان، اظهار کرد: از دو سال گذشته تاکنون برنامه‌های مقدماتی پروژه مسکن کریمان شامل تهیه زمین، تعیین کاربری با هدف خانه‌دار شدن اقشار ضعیف، آسیب‌پذیر و فاقد مسکن در سطح شهرستان اردستان انجام شد.

  • تهران جای مستاجرها نیست

    تهران جای مستاجرها نیست

    مستأجر پارسال خانه را ۲۰ میلیون تومان رهن و ماهانه ۱.۵ میلیون تومان اجاره کرده است، امسال که برای تمدید آمده صاحبخانه می‌گوید ۵۰ میلیون تومان رهن بدهد و ۲.۵ میلیون تومان اجاره… مستأجر شوکه شده است و آخر هم با پولی که داشت در تهران خانه پیدا نکرد و مجبور شد به چهاردانگه اسلامشهر برود. مستأجر نشین‌ ترین استان ایران است و گزارش سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران حاکی از آن است که حدود چهار میلیون تهرانی، حاشیه‌نشین هستند یا در بافت ناکارآمد زندگی می‌کنند.